Nederlandse experts — bewijs voor genderbehandeling onvoldoende

Het onderzoeksprogramma Zembla publiceerde in 2023 een uitzending en bijbehorend artikel waarin vijf Nederlandse wetenschappers de wetenschappelijke basis van het Dutch Protocol beoordelen. Hun oordeel: het bewijs voor de puberteitsblokker-behandeling bij minderjarigen met genderdysforie is onvoldoende om zulke ingrijpende, deels onomkeerbare medische interventies te rechtvaardigen. De publicatie is een breekpunt in het Nederlandse debat omdat ze de kritiek niet meer alleen uit buitenlandse hoek laat komen.

Aanleiding

Zembla onderzocht de fundamenten van het Dutch Protocol nadat Zweden, Finland en het Verenigd Koninkrijk hun beleid hadden bijgesteld op basis van systematische reviews die het bewijs als zeer zwak classificeerden. De vraag was: hoe stevig is de wetenschap waarop deze internationale standaard — ontwikkeld in Amsterdam — oorspronkelijk gebaseerd is?

De vijf experts

Vier methodologen, onder wie twee hoogleraren en een emeritus hoogleraar, plus een hoogleraar orthopedagogiek beoordeelden de kernpublicaties van Annelou de Vries en collega's uit 2011 en 2014. Onder hen Gerard van Breukelen (Maastricht University). Zijn samenvatting: “er is geen vergelijkingsgroep … we tasten volkomen in het duister”. Een andere hoogleraar concludeert dat het onderzoek geen solide basis biedt om ingrijpende, irreversibele medische ingrepen op uit te voeren.

Methodologische problemen

De experts wijzen op het ontbreken van een controlegroep, het missen van langetermijn-follow-up en de afwezigheid van een gestandaardiseerd diagnostisch protocol. Internationale reviewers, waaronder het Britse NICE, hadden eerder al geconcludeerd dat de evidence van zeer lage zekerheid is. De Nederlandse experts onderschrijven die classificatie en wijzen erop dat de oorspronkelijke studies methodologisch ongeschikt zijn als basis voor wereldwijde behandelrichtlijnen.

Instanties

Het Dutch Protocol is ontwikkeld bij het Amsterdam UMC (voorheen VUmc), de plek waar de eerste behandelingen plaatsvonden en waar de hoofdonderzoekers werken. Zembla meldt dat een methodoloog van het UMC Utrecht werd afgeraden mee te werken aan de uitzending vanwege mogelijke gevolgen voor de loopbaan. Dat illustreert de academische druk rond dit onderwerp.

Reactie en gevolgen

Een officiële ministeriële reactie wordt in het artikel niet vermeld. Het Amsterdam UMC verdedigt de aanpak. Zembla wijst erop dat Finland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Noorwegen puberteitsblokkers inmiddels alleen nog in onderzoekssetting toestaan, terwijl Nederland — het ontstaansland van het protocol — zijn beleid niet noemenswaardig heeft aangepast. Voor het Nederlandse zorgveld is de uitzending van belang omdat ze de bewijslast omkeert: niet de critici, maar de behandelaren zullen moeten aantonen dat de huidige praktijk gerechtvaardigd is.