Letland stemt voor uittreding uit de Istanbul-Conventie (2025)

Op 30 oktober 2025 stemde het Letse parlement met 56 tegen 32 stemmen voor uittreding uit de Istanbul-Conventie — het verdrag van de Raad van Europa tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Athena Forum analyseerde een dag later in "The price of neglect" wat dit betekent (bron).

De feitelijke tijdlijn van Letland

• 2024 — de Istanbul-Conventie treedt in Letland in werking, na ratificatie eind 2023.
• 30 oktober 2025 — het parlement stemt voor uittreding.
• 3 november 2025 — president Edgars Rinkēvičs stuurt de wet terug naar het parlement.
• 5 november 2025 — het parlement verwijst de wet terug naar de commissie, met een termijn tot 1 november 2026; het besluit is daarmee doorgeschoven naar het parlement dat na de verkiezingen van oktober 2026 aantreedt (bron).

Binnen een jaar na de inwerkingtreding stond het verdrag dus al ter discussie. In die tijd veranderde niet de aard van geweld tegen vrouwen in Letland. Wat veranderde was de politieke lezing van een specifiek artikel in het verdrag.

Het twistpunt

De Istanbul-Conventie verplicht staten om geweld tegen vrouwen te voorkomen, slachtoffers te beschermen en daders te vervolgen. Het politieke twistpunt zit in de non-discriminatieclausule (artikel 4, lid 3), waarin ook "genderidentiteit" als grond wordt genoemd. Tegenstanders lezen dit als verplichte aanvaarding van genderideologie; voorstanders lezen het als gewone non-discriminatiebepaling.

Andere landen strandden eerder op hetzelfde punt, al traden zij niet uit maar ratificeerden zij het verdrag nooit: in Bulgarije verklaarde het Constitutioneel Hof het verdrag in 2018 ongrondwettig, en in Slowakije en Hongarije werd ratificatie in 2020 tegengehouden. Turkije is tot nu toe het enige land dat zich daadwerkelijk terugtrok, in 2021.

Wat Athena Forum hierover stelt

Athena Forum noemt de stemming een ernstige tegenslag voor de rechten van vrouwen. Volgens de organisatie ligt de oorzaak in de onderhandelingen over het verdrag: ILGA-Europe lobbyde toen als waarnemer met succes voor de opname van "genderidentiteit" in de non-discriminatieclausule — een term zonder duidelijke definitie of afgesproken juridische status. Tegenstanders van het verdrag gebruiken die onduidelijkheid nu om het als "genderideologie" weg te zetten, waardoor het eigenlijke doel — vrouwen beschermen tegen mannelijk geweld — uit beeld raakt.

Athena Forum roept op om opnieuw te bekijken hoe internationale verdragen over vrouwenrechten tot stand komen en wiens belangen daarin meewegen. Telkens als een ratificatie strandt of wordt ingetrokken, verliezen vrouwen en meisjes juridische bescherming, toegang tot opvang en rechtsmiddelen.

Voor Nederland

Nederland ratificeerde de Istanbul-Conventie in 2015 en heeft geen uittreding op de agenda. Maar het Letse voorbeeld laat zien hoe kwetsbaar internationale vrouwenbescherming wordt zodra zij verstrengeld raakt met debatten over genderidentiteit. Het sluit aan op de analyse die Athena Forum eerder in Beneath the Surface formuleerde.

Bronnen:

• Athena Forum. "The price of neglect: Latvia's withdrawal from the Istanbul Convention." 31 oktober 2025. athena-forum.eu
• Saeima (2025). Draft law on Latvia's withdrawal from the Istanbul Convention returned to the Foreign Affairs Committee for reconsideration. saeima.lv
• Raad van Europa. Istanbul-Conventie (2011) — Verdrag inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld.