de Blok e.a.: mannen op oestrogeen hebben hogere all-cause mortality (Lancet 2021)

In The Lancet Diabetes & Endocrinology (2021) publiceerden Christel de Blok en collega's van het Amsterdam-cohort de studie naar all-cause mortality bij mensen die langdurig cross-sex hormonen gebruikten. Het is een van de meest concrete data over het sterfterisico van gendertransitie — en het maakt onderdeel uit van data die het VUmc/Amsterdam UMC zelf gegenereerd heeft.

De kernbevinding

Mannen die langdurig oestrogeen gebruiken in het kader van gendertransitie hebben een hogere all-cause mortality (totale sterfte uit alle oorzaken) dan mannen in de algemene bevolking. De studie keek naar het Amsterdam-cohort dat in de eerdere Wiepjes-publicatie al was geanalyseerd op andere uitkomsten.

Wat dit veroorzaakt

Van de 2.927 transvrouwen overleed 10,8%; hun sterfte lag 1,8 keer hoger dan die van mannen in de algemene bevolking (bron). De oorzaken die vaker voorkwamen:

• Hart- en vaatziekten
• Longkanker
• HIV-gerelateerde ziekte
• Suïcide: de psychische morbiditeit blijft hoog (zie psychische klachten blijven na transitie); medische transitie heft die niet op.

De auteurs zien in deze doodsoorzaken geen aanwijzing voor een specifiek effect van de hormonen zelf, maar benadrukken het belang van monitoring van ziekte en leefstijl (bron). De sterfte daalde in vijf decennia niet.

Wat dit betekent voor informed consent

Een patiënt die overweegt om mannelijk-naar-vrouwelijk te transitioneren met oestrogeen, heeft het recht op deze data. Het cijfer "hoger dan in de algemene bevolking" hoort op tafel — niet als afschrikking, maar als feitelijke realiteit. In de praktijk wordt deze studie zelden geciteerd in Nederlandse intake-gesprekken. Zonder deze kennis is informed consent onvolledig.

De methodische sterkte

Een belangrijk punt: dit is een Amsterdam-cohortstudie. Het is geen externe analyse die de Nederlandse praktijk bekritiseert; het is een Nederlands cohort dat de Nederlandse data beschrijft. Dat maakt de bevinding bijna onontkoombaar voor wie de Amsterdam-data als gezaghebbend ziet. Wie de spijtcijfers van Wiepjes (0,6%) accepteert, kan moeilijk de mortality-cijfers van de Blok (verhoogd) afwijzen — het is dezelfde data­bron.

Aansluiting bij ander onderzoek

De bevinding van de Blok sluit aan op de eerder geziene Dhejne 2011-studie die in Zweden 30-jaarlijkse follow-up deed en eveneens verhoogde mortality vond. Het patroon is consistent over twee Europese cohorten en twee decennia. Voor wie meent dat lange-termijn-veiligheid van gendertransitie vaststaat, vormen deze data een tegenwerping.

Bronnen:

• de Blok, C. J. M. et al. "Mortality trends over five decades in adult transgender people receiving hormone treatment." The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2021.
• Stats for Gender — overzicht. statsforgender.org