Klokkenluiders in de genderzorg: medewerkers die spraken over wat ze zagen

De kritiek op genderzorgklinieken voor minderjarigen was niet alleen afkomstig van patiënten die later detransitioneerden of van externe onderzoekers. Ze kwam ook van binnenuit — van therapeuten, artsen en medewerkers die zagen wat er gebeurde en besloten te spreken.

Tavistock GIDS: medewerkers die alarm sloegen

In het Verenigd Koninkrijk begonnen medewerkers van de Tavistock GIDS al jaren vóór de sluiting intern zorgen te uiten. In 2018 schreef psychiater David Bell, personeelsvertegenwoordiger in de raad van governors, een intern rapport op basis van gesprekken met tien medewerkers. Hij noemde de dienst "not fit for purpose": jongeren zouden te snel richting medische behandeling gaan, met te weinig aandacht voor hun andere problemen (bron).

Een intern onderzoek van de trust concludeerde begin 2019 dat de dienst veilig was. Psychoanalyticus Marcus Evans, voormalig klinisch directeur bij de Tavistock en governor van de trust, trad daarop uit protest af als governor.

Tussen 2016 en 2019 vertrokken 35 psychologen bij de GIDS in Londen; zes van hen zeiden tegen Sky News dat er sprake was van overdiagnose van genderdysforie en druk richting vroege medische interventies (bron). In 2021 won Sonia Appleby, de safeguarding-verantwoordelijke van de GIDS, een arbeidszaak: de rechter oordeelde dat zij was benadeeld omdat ze zorgen over het welzijn van patiënten had gemeld.

Deze signalen waren er al toen de Tavistock nog open was. Ze werden pas serieus genomen na de Keira Bell-zaak en de Cass Review.

Zweden: documentaire legt zorgen bloot

In 2019 zond het Zweedse SVT in het programma Uppdrag granskning (Opdracht: onderzoek) de tweedelige reportage Tranståget uit, over de sterke toename van tienermeisjes in de Zweedse genderzorg (bron). Jonge vrouwen vertelden hoe hun leven na hun behandeling was ontspoord, en de reportage stelde de vraag of de onomkeerbare stappen te snel werden gezet.

De reportages droegen bij aan het politieke klimaat dat leidde tot de beslissing van het Karolinska Universitair Ziekenhuis om in 2021 te stoppen met hormonale behandeling van minderjarigen buiten onderzoek (bron).

VS: een casusmanager spreekt

In februari 2023 legde Jamie Reed, die sinds 2018 als casusmanager werkte bij het transgendercentrum van Washington University in St. Louis, een beëdigde verklaring af bij de procureur-generaal van Missouri. Ze beschreef een kliniek waar jongeren met ernstige psychische problemen snel hormonen kregen (bron).

In de rechtszaak van Fox Varian oordeelde een jury in New York in januari 2026 dat haar psycholoog en chirurg tekort waren geschoten; Varian kreeg 2 miljoen dollar schadevergoeding toegekend (bron).

Het patroon

Wat de klokkenluiders in alle drie landen beschrijven, is opvallend consistent:

• Een cultuur van snelle bevestiging waarin kritische vragen riskant waren voor de medewerker die ze stelde
• Onvoldoende systematische evaluatie van psychiatrische comorbiditeiten
• Geen systeem om follow-up te doen met patiënten die niet terugkeerden — waardoor spijt of problemen onzichtbaar bleven
• Druk om te verwijzen, ook bij twijfel

Dat is hetzelfde patroon dat de Cass Review documenteerde. De klokkenluiders bevestigden wat de patiënten achteraf verklaarden. Beiden werden lang niet serieus genomen.

Bronnen:

• Gender Identity Development Service — overzicht van het rapport van David Bell, de vertrekkende psychologen en de zaak-Appleby. wikipedia.org
• SVT Uppdrag granskning (2019). Tranståget, deel 1 en 2. Sveriges Television.
• News Tribune (2024). Former caseworker testifies in defense of Missouri law. newstribune.com
• Varian v Einhorn (2026). wikipedia.org