De Nederlandse Transgenderwet: geen zelfidentificatie, wel een ingetrokken voorstel

Op internet wordt soms beweerd dat Nederland in 2023 een herziene Transgenderwet invoerde die zelfidentificatie mogelijk maakte. Dat klopt niet. De huidige regels dateren van 1 juli 2014; een voorstel om ze verder te versoepelen werd in 2026 ingetrokken.

Wat geldt sinds 2014

Tot 2014 kon iemand zijn geslachtsregistratie alleen via de rechter laten wijzigen, en moest hij lichamelijk zijn aangepast en blijvend onvruchtbaar zijn. Sinds de Transgenderwet van 1 juli 2014 gaat het via een verklaring bij de burgerlijke stand, zonder operatie of rechter. Wel is een verklaring nodig van een deskundige van een aangewezen genderteam, die bevestigt dat de wens blijvend is. De regeling geldt vanaf 16 jaar (bron).

Het ingetrokken voorstel

In 2021 diende het kabinet wetsvoorstel 35825 in. Dat zou de deskundigenverklaring schrappen, zodat een eigen verklaring zou volstaan, en ook kinderen onder de 16 via de rechter de mogelijkheid geven. De Tweede Kamer verklaarde het voorstel op 12 september 2023 controversieel, en het kabinet trok het bij brief van 13 januari 2026 in (bron).

Discussiepunten

Critici van het voorstel wezen op meerdere mogelijke gevolgen:

• Vrouwenstatistieken: Geslachtsregistratie wordt gebruikt in statistieken over criminaliteit, zorggebruik, en arbeidsmarkt. Als mannen zich laten registreren als vrouw, vertekent dit de data.
• Toegang tot vrouwenruimtes: De juridische status als vrouw opent in principe de deur tot vrouwenopvang, vrouwengevangenissen, en andere beschermde ruimtes.
• Sportbeleid: De juridische registratie staat los van het beleid van sportbonden, maar creëert onduidelijkheid.
• Kinderveiligheid: De toepassing voor 16-17-jarigen — die nog in een levensfase van identiteitsontwikkeling zitten — werd door critici als problematisch beschouwd.

Het debat

Het voorstel leidde ook in Nederland tot debat: burgers en organisaties uitten in de Kamercommissie zorgen over misbruik, de veiligheid van vrouwen en de gevolgen voor vrouwensport. Toch bleef de discussie beperkter dan in het VK — waar de voorgenomen invoering van zelfidentificatie leidde tot een jarenlang debat (o.a. de Gender Recognition Reform Bill in Schotland) . Zie ook de bredere Europese context in gender-kritisch feminisme en vrouwenrechten.

Bronnen:

• Burgerlijk Wetboek, boek 1, artikel 28 (wijziging geslachtsvermelding). wetten.overheid.nl
• Tweede Kamer — wetsvoorstel 35825 (ingetrokken). tweedekamer.nl
• Gender-kritisch feminisme en vrouwenrechten. Transspijt.nl.
• Sex Matters — Forstater-zaak. Transspijt.nl.